Hoe een waterontharder werkt

Een waterontharder maakt hard leidingwater zachter voordat het door je huis stroomt. Dat doet hij niet door water te koken of door kalk weg te filteren zoals een koffiefilter dat zou doen, maar met harskorrels die calcium en magnesium uit het water halen.

Hoe een waterontharder werkt

De meeste waterontharders worden aangesloten op de hoofdwaterleiding, vaak in de meterkast, kelder, garage of bijkeuken. Al het koude leidingwater dat de woning binnenkomt, gaat dan eerst door het toestel. Daarna stroomt het verder naar kranen, douche, wasmachine, vaatwasser en andere aansluitpunten.

De basis is vrij eenvoudig: hard water komt binnen, de kalkvormende mineralen blijven achter in de hars en het zachtere water gaat door naar de rest van het huis.

Hard water komt binnen

Hard water is leidingwater met relatief veel calcium en magnesium. Die mineralen zitten van nature in de bodem en lossen onderweg op in het drinkwater. Ze zijn op zichzelf niet vreemd of gevaarlijk, maar ze veroorzaken wel kalkaanslag zodra water opdroogt of wordt verwarmd.

Je ziet dat bijvoorbeeld aan:

• witte randen rond kranen;
• een doffe waas op doucheglas;
• kalk in de waterkoker;
• vlekken op tegels en sanitair;
• apparaten die vaker ontkalkt moeten worden.

Bij een waterontharder stroomt dit harde water eerst het toestel in. Daar begint het ontharden, nog voordat het water bij je kraan of apparaat aankomt.

Hars haalt kalk eruit

In de waterontharder zit een cilinder met kleine harskorrels. Die korrels trekken calcium- en magnesiumionen aan. Terwijl het water langs de hars stroomt, blijven juist die kalkvormende mineralen aan de korrels vastzitten.

De hars haalt dus niet "alles" uit het water. Het proces is vooral bedoeld om de stoffen aan te pakken die water hard maken. Daarom is een waterontharder iets anders dan een waterfilter voor smaak, geur of vuildeeltjes.

Zacht water gaat je huis in

Na de hars stroomt het water verder als zacht of zachter water. Je ziet dat meestal niet aan de waterstraal, maar je merkt het later aan minder kalkaanslag en minder vaak ontkalken.

Vooral op plekken waar water opdroogt of wordt verwarmd, wordt het verschil zichtbaar. Kranen blijven langer schoon, een douchewand krijgt minder snel witte vlekken en apparaten met verwarmingselementen hebben minder last van kalkafzetting.

Wat er in een waterontharder gebeurt

De techniek in een klassieke waterontharder heet ionenwisseling. Dat klinkt technisch, maar het idee is goed te volgen: calcium en magnesium worden uitgewisseld voor natrium. Daardoor verdwijnt de hardheid grotendeels uit het water.

Calcium en magnesium blijven achter

Calcium en magnesium zijn de belangrijkste mineralen achter kalkaanslag. In de waterontharder blijven ze aan de harskorrels hangen. Daardoor gaan ze niet of veel minder mee richting douche, keuken en apparaten.

Dat is vooral nuttig bij warm water. Kalk slaat namelijk sneller neer wanneer water wordt verwarmd. Daarom zie je kalkaanslag vaak in een waterkoker, koffiemachine, boiler, vaatwasser of douche.

Natrium neemt hun plek in

Terwijl calcium en magnesium aan de hars blijven zitten, geeft de hars natrium af. Dat is de uitwisseling waar het toestel op draait. Het water wordt daardoor zachter, maar niet zout zoals zeewater of bouillon.

De hoeveelheid natrium die erbij komt, hangt af van de oorspronkelijke waterhardheid en de instelling van de ontharder. Voor de meeste huishoudens is dat geen probleem. Wie een streng natriumarm dieet volgt, kan beter advies vragen aan een arts of installateur en eventueel een apart niet-onthard tappunt gebruiken.

Zout herstelt de hars

Na een tijd zitten de harskorrels vol met calcium en magnesium. Dan kunnen ze minder goed nieuw hard water ontharden. De waterontharder moet de hars daarom herstellen met een pekeloplossing van water en onthardingszout.

Tijdens die regeneratie spoelt zout water door de hars. Calcium en magnesium laten los en worden afgevoerd naar de afvoer. De hars wordt opnieuw met natrium geladen en kan daarna weer hard water ontharden.

• Het zout is dus vooral nodig voor het herstellen van de hars.
• Het zoutreservoir moet af en toe worden bijgevuld.
• Als het zout op is, kan kalkaanslag weer terugkomen.

Wanneer een waterontharder zichzelf schoonspoelt

Een waterontharder werkt niet eindeloos door zonder onderhoudscyclus. Zodra de hars genoeg calcium en magnesium heeft opgenomen, moet het toestel regenereren. Dat gebeurt meestal automatisch.

Je hoeft daarbij normaal gesproken geen handmatige spoelbeurt te starten. Wel moet er voldoende onthardingszout in het reservoir zitten en moet het toestel goed zijn ingesteld op de waterhardheid en het waterverbruik.

Bij genoeg verbruikt water

Veel moderne waterontharders zijn volumegestuurd. Ze meten hoeveel water er door het toestel is gegaan. Na een ingestelde hoeveelheid water plant het systeem een regeneratie.

Dat is praktischer dan een vast tijdschema. Een groot gezin verbruikt meer water dan iemand die alleen woont. Bij veel verbruik is de hars sneller belast en moet het toestel eerder spoelen.

Als de hars verzadigd is

De hars raakt verzadigd wanneer er te veel calcium en magnesium aan vastzit. Dan neemt de werking af. Als het toestel op tijd regenereert, merk je daar niets van. Gebeurt dat niet, dan kan kalk langzaam terugkomen.

Mogelijke signalen zijn een waterkoker die weer sneller wit wordt, minder schuim van zeep of nieuwe kalkranden op kranen en doucheglas. Dat betekent niet meteen dat de ontharder kapot is. Soms is het zout op, staat de hardheid verkeerd ingesteld of is onderhoud nodig.

Meestal op een rustig moment

De regeneratie gebeurt vaak 's nachts of op een ander rustig moment. Dan is de kans klein dat iemand onder de douche staat of veel water gebruikt. Je kunt soms een zacht spoelgeluid horen, vooral als het toestel dicht bij een leefruimte staat.

Hoe vaak dit gebeurt, verschilt per huishouden. In veel woningen is dat eens per paar dagen, maar bij weinig waterverbruik kan het minder vaak zijn. Bij een groot gezin, hoge waterhardheid of veel warmwatergebruik kan het juist vaker gebeuren.

Wat je merkt van een waterontharder in huis

Het effect van een waterontharder zit vooral in dagelijks gemak. Je merkt meestal niet één spectaculaire verandering, maar meerdere kleine verschillen: minder aanslag, minder poetswerk en apparaten die minder snel verkalken.

Minder kalk op kranen

Op kranen, tegels en douchewanden zie je vaak als eerste verschil. Druppels drogen nog steeds op, maar laten minder harde witte kalksporen achter. Vooral op zwart sanitair, glas en glanzend chroom valt dat snel op.

• Kranen blijven langer glanzend.
• Doucheglas wordt minder snel dof.
• Tegels krijgen minder kalkranden bij naden en hoeken.
• Je hebt minder vaak agressieve ontkalker nodig.

Minder aanslag in apparaten

Ook apparaten profiteren van zachter water. Kalk zet zich graag vast op onderdelen die warm worden, zoals verwarmingselementen. Met onthard water ontstaat die laag minder snel.

Dat merk je bijvoorbeeld bij de waterkoker, koffiemachine, vaatwasser en wasmachine. Je blijft apparaten nog steeds onderhouden, maar ontkalken is meestal minder vaak nodig. Bij sommige apparaten kan het ook verstandig zijn om instellingen voor zout, glansspoelmiddel of dosering aan te passen.

Zachter water bij douchen

Onder de douche voelt zacht water voor veel mensen anders aan. Zeep en shampoo schuimen vaak makkelijker, omdat er minder kalkzeep ontstaat. Daardoor kan je huid na het douchen minder stroef aanvoelen.

Niet iedereen merkt dit even sterk. Huidtype, shampoo, zeep en persoonlijke voorkeur spelen mee. Wel herkennen veel huishoudens dat haar soepeler aanvoelt en dat de douchecabine na afloop makkelijker schoon te houden is.

Conclusie

Een waterontharder werkt met harskorrels die calcium en magnesium uit hard water halen. In ruil daarvoor komt een kleine hoeveelheid natrium in het water. Zodra de hars verzadigd is, herstelt het toestel zichzelf met zout water. In huis merk je dat vooral aan minder kalkaanslag op kranen, minder aanslag in apparaten en vaak comfortabeler water bij douchen en schoonmaken.